Hekimler neden intihar eder?

Hekimler neden intihar eder?

Türkiye'de, hekim intiharlarıyla ilgili araştırma yapılmamış.

Dünyada her yıl yaklaşık 250 hekimin intihara sürüklendiği iddia ediliyor. Kadın hekimler topluma göre 2 kat, erkek hekimler ise topluma göre 1.5 kat daha fazla intihar girişiminde bulunuyor

20/11/2005 Radikal İki'de yayınlandı

ÖNDER ERGÖNÜL

Hekim intiharlarını önceden kestirmek zor. Bir ameliyatı yaptıktan 2 saat sonra intihar eden bir hekim, ya da günlük hasta vizitini yaptıktan sonra evinde intihar eden bir başka hekim bu yönde ipuçlarının zorlukla anlaşılabileceğini gösteriyor. Ayrıca, her gün onlarca hasta bakan ve hastalarının dertlerine çare bulan hekimler, birlikte çalıştıkları meslektaşlarında intiharın ipuçlarını farkedemeyebiliyorl ar. Dikkatsizlikten değil elbette, yaşamını başkalarının yaşamını kurtarmaya adamış olanların, bir gün kendi yaşamlarını isteyerek sonlandırmaları ihtimali sanki ihtimaller arasında olmayacakmış ve buna dair en başından, yani tıp fakültesindeyken kendiliğinden, gizli ve kutsal bir söz verilmiş gibidir. Bu örtük ön kabulden olsa gerek, hekimler kendi canına kasteden meslektaşlarını çoğunlukla iş işten geçtikten sonra farkederler.

Etkili yöntemler
Hekimler toplumun diğer kesimlerine göre daha sağlıklı yaşam tarzı sürdürmeye eğilimlidirler, ancak topluma göre hekimler arasında intihar oranları daha yüksektir ve bu durum tıp fakültesinde başlar. Bugüne kadar yapılan çalışmalara göre, kadın hekimler topluma göre 2 kat, erkek hekimler ise topluma göre 1.5 kat daha fazla intihar girişiminde bulunuyor.
İntihar nedenleri arasında hem biyolojik, hem de psikososyal etkenler rol oynuyor. Hekimler arasında psikiyatrik sorunların topluma oranla daha sık görüldüğü öne sürülüyor. İntihar girişiminde bulunmuş kişilerin yüzde 30-70'inde afektif bozukluklar (genellikle depresyon), madde kullanımı veya şizofreni saptandı. Depresyon intihar nedenleri arasında önemli bir risk faktörü ve hekimler arasında topluma göre daha yaygın. Ayrıca intihar girişiminde bulunan hekimler, hekim olmayan kişilere göre daha etkili yöntemler seçiyorlar. Hekimlerin ilaçlara rahat ve kolay ulaşabilmeleri de intiharı kolaylaştırıcı bir faktör olarak ileri sürülüyor. Veriler, stres ve depresyon altında ilaç ve alkol kullanımının hekimler arasında intihar girişimiyle ilişkili olduğunu gösteriyor. Batı ülkelerinde özellikle kadın hekimlerde alkolizm sıklığı, toplumdaki kadınlara göre daha fazladır. İlaç kullanımı ihtisas alanlarıyla da ilgilidir, özellikle psikiyatristler, anestezistler ve acil hekimleri arasında sıktır. Bu ihtisas alanlarının özelliklerinin yanısıra, intihar etmek için kullanılabilecek ilaçlara ulaşabilmek de bir etken olarak ileri sürülüyor.
Hekimler diğer meslek gruplarında çalışanlarına göre psikiyatrik, ruhsal ve tıbbi yardım konularında daha ihmalkar davranabiliyorlar. Ayrıca kendilerine ve başkalarına karşı daha eleştirel ve daha acımasız olabiliyorlar. Kendi hastalıkları hakkında kendilerini suçlayabiliyor ve bu açıdan bakıldığında, bu durumdaki tek meslek grubunu oluşturuyorlar. Yakınlarının ölümü, boşanma, işlerini kaybetme konularında başkalarına göre daha duyarlı oldukları yapılan çalışmalarda belirtiliyor.


Keşkeler
Hekimlik mesleği, başkalarının yaşamı için başkaları adına karar verme sorumluluğunu yüklenen mesleklerden biri ve muhtemelen en zor olanıdır. Çünkü bu mesleği iyi bir şekilde uygulayabilmek için en son bilgileri hızlıca ve ustaca süzdükten sonra etik bir çerçevede karar almak gerekiyor. Meslekleri yaşam kurtarmak olunca, hekimler iş ve özel yaşamları arasına kesin çizgiler çekemezler. Bu durum, yükün ağırlığını daha da artırır. Böyle bir mesleği taşıyabilmek için olsa gerek, hekimlerin zaten güçlü olan sorumluluk duyguları tıp fakültesinden başlayarak sürekli kamçılanır. Tıp fakültesinde, derslerin çoğu, "sağlık ocağında tek başınıza kaldığınızda...", "acil bir hasta geldiğinde...", "tatil yerinde şöyle bir hasta karşınıza çıkarsa..." gibi en stresli zamanlara çekilerek ele alınır. Okul bitince bu kez, "Acaba bir şey mi atladım?", "O ilacı değil de şu ilacı mı verseydim?", "keşke daha önce düşünseydim", "keşke şu makaleyi okumuş olsaydım", gibi kaygı artırıcı ve kendini suçlayıcı ifadeler sürekli aklın bir yerindedirler ve bir ömür boyu eşlik ederler. Sorumluluk duygusunun ağırlığı günlük hayattaki stresi artırır.
Kadın, bekar ve çocuksuz olmak hekimler arasındaki intihar riskleri arasında sayılıyor. Kadın olmak ek yükler getiriyor. Stres ve tükenmişlik tüm hekimler için ek yüklerdir, ancak batı ülkelerinde erkeklerin çoğunluğu oluşturduğu bir topluluk içinde çalışmak kadınlar için daha da güçtür. Ülkemizde ise özellikle bazı ihtisas alanlarında kadın hekim oranı daha yüksek. Bu nedenle belki de Türkiye'deki kadın hekimler batılı meslektaşlarına göre daha şanslı sayılmalıdırlar. ABD'de yapılan bir çalışmaya göre kadın hekimlerin yüzde 48'i cinsel tacize uğradığını yapılan ankette belirtmiş, yüzde 37'si de cinsel taciz nedeniyle şikayette bulunmuş. İntihar girişimi ile cinsel taciz öyküsü ve depresyon arasında ilişki saptanmış. Cinsel tacizler özellikle cerrahi ve acil hekimliği gibi erkek egemen dallardan bildirilmiş.
Ülkemizde yılda kaç hekimin canına kıydığını bilmiyoruz. Ama bir hekime sorarsanız, ya da hekimlerin kendi aralarında konuşmalarına tanık olursanız, mutlaka arkadaşlarının birkaçının intihar ederek öldüğünü söylerler. Pek çok şeyde yapmamız gerektiği gibi, belki de saymakla başlamalıyız işe; yılda kaç hekimi intihar nedeniyle kaybediyoruz? Evrensel mesleksel faktörlere, ülkemiz koşullarında daha belirgin olan ekonomik ve toplumsal sorunları da eklersek acaba stres kaç kat artıyor? Böyle bir araştırma yapılsa, kalın harflerle yazılı "biz zaten ölmüşüz" gibi bir sonuç çıkması muhtemeldir. Belki de bizde çeşitli düzeylerdeki sosyal etkileşim ve farklı ilgi alanlarının realize olabilmesi gibi nedenlerden dolayı hekim intiharları topluma göre daha azdır. Öncelikle durumu ortaya koymalıyız.

ÖNDER ERGÖNÜL: Doç.Dr., Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hast.

Yazıda yararlanılan kaynaklar:
1. Schernhammer E. -Taking Their Own Lives The High Rate of Physician Suicide http://content.nejm.org/cgi/content/short/352/24/2473. N Engl J Med 2005; 352: 2473-2476.
2. Schernhammer ES, Colditz GA. Suicide rates among physicians: a quantitative and gender assessment (meta-analysis). Am J Psychiatry 2004; 161: 2295-2302.
3. Frank E, Brogan D, Schiffman M. Prevalence and correlates of harassment among US women physicians. Arch Intern Med 1998; 158: 352-358.